Một số nghiên cứu khoa học đã chỉ ra, bệnh nhân sau khi nhiễm SARS-CoV-2 có thể gặp phải các biến chứng thần kinh hậu Covid-19 như nhức đầu, giảm trí nhớ, rối loạn lo âu, rối loạn giấc ngủ, bệnh mạch máu não, hội chứng Guillain-Barré, co giật… Những vấn đề về thần kinh, tâm thần này ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng đời sống của F0 khỏi bệnh, cần được kiểm soát và cải thiện càng sớm càng tốt.
Tế bào não bị tổn thương khi virus SARS-CoV-2 tấn công, gây ra hàng loạt biến chứng thần kinh hậu Covid-19
Hội chứng hậu Covid là gì?
Theo WHO[1] , hội chứng hậu Covid-19 là hàng loạt các triệu chứng xảy ra ở những người đã nhiễm SARS CoV-2 được 3 tháng và kéo dài ít nhất 2 tháng mà không thể giải thích bằng bất kỳ chẩn đoán thay thế nào. Theo thống kê, có hơn 200 triệu chứng hậu Covid khác nhau, trong đó phổ biến nhất phải kể đến tình trạng mệt mỏi; các vấn đề tâm thần, thần kinh; sự bất thường của hệ hô hấp; tổn thương tim mạch…
Ngoài ra, Viện Y tế và Chất lượng Điều trị Quốc gia Anh (NICE) định nghĩa, chứng Covid kéo dài là các triệu chứng tiếp tục hoặc tiến triển sau khi nhiễm Covid-19 cấp tính và không thể giải thích bằng một chẩn đoán thay thế. Thuật ngữ này bao gồm hội chứng Covid-19 kéo dài (có triệu chứng đang diễn ra từ 4 đến 12 tuần sau nhiễm trùng) và hội chứng hậu Covid-19 (triệu chứng xuất hiện sau hơn 12 tuần khỏi bệnh).
Tóm lại, mọi người có thể hiểu đơn giản là đối với một số cá thể, Covid-19 có thể gây ra các triệu chứng kéo dài vài tuần hoặc vài tháng sau khi hết F0. Những triệu chứng này được gọi là hội chứng hậu Covid, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của nhiều F0 khỏi bệnh, khiến họ gặp khó khăn trong sinh hoạt và lao động.
Biến chứng thần kinh hậu Covid-19 có thể xảy ra
Theo một nghiên cứu[2] được công bố trên Tạp chí Khoa học Nature, Covid-19 có liên quan đến những bất thường ở não và gây tổn hại nhất định ở các bộ phận của não. Điều này khiến nhiều F0 sau khi hết bệnh phải đối mặt với những biến chứng thần kinh hậu Covid-19 nặng nề, kể cả những trường hợp có biểu hiện nhẹ khi nhiễm SARS-CoV-2.
1. Hội chứng sương mù não
Hội chứng sương mù não là thuật ngữ dùng để mô tả một loạt các triệu chứng như kém tập trung, suy nghĩ chậm hơn bình thường, hay quên, tinh thần mệt mỏi, uể oải… Trong nhiều trường hợp, sương mù não chỉ là hiện tượng tạm thời và tự khỏi.
Tuy nhiên, đối với những F0 mới khỏi bệnh, hội chứng này kéo dài bao lâu vẫn chưa được xác định cụ thể. Dẫu vậy, có một điều chắc chắn là hội chứng sương mù não có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hầu hết khía cạnh nhận thức của người bệnh.
2. Rối loạn giấc ngủ[3]
Theo Tạp chí Y khoa The Lancet, rối loạn giấc ngủ là một trong các triệu chứng hậu Covid thường gặp với tỷ lệ 11% và sau 6 tháng, những vấn đề về giấc ngủ vẫn còn chiếm tới 79%. Tình trạng hậu Covid rối loạn giấc ngủ bao hàm chứng mất ngủ, giấc ngủ liên tục bị gián đoạn, thay đổi chu kỳ ngủ-thức, cảm giác mệt mỏi dù đã ngủ đủ giấc và giảm chất lượng giấc ngủ phát sinh do căng thẳng.
Rối loạn giấc ngủ sau khi khỏi Covid được biết đến với các khái niệm như “Coronasomnia” hay “COVID-somnia”. Trong đó, mất ngủ là tình trạng được phản ánh nhiều nhất, hiện diện trong 70% bệnh nhân có triệu chứng Covid-19 kéo dài và vẫn tiếp tục diễn ra ở 45% bệnh nhân sau 6 tháng.
3. Rối loạn lo âu[4]
Nhiều bệnh nhân nhiễm nCoV đã trải qua tình trạng lo lắng, suy nhược nghiêm trọng đến mức phải nhập viện điều trị tâm thần. Trong một nghiên cứu năm 2021, có tới 25% người tham gia cho biết, họ cảm thấy lo lắng gia tăng ít nhất 3 tháng sau khi khỏi Covid-19. Một nghiên cứu khác trên 1.200 bệnh nhân từng là F0 ghi nhận, các triệu chứng lo lắng vẫn còn xuất hiện sau 7 tháng.
Rối loạn lo âu là trạng thái tâm thần phổ biến ở những F0 khỏi bệnh
Hậu Covid rối loạn lo âu rất phức tạp. Dưới đây là những dạng rối loạn lo âu điển hình mà những bệnh nhân Covid-19 đã âm tính có thể mắc phải:
- Rối loạn lo âu tổng quát hay rối loạn lo âu toàn thể (GAD).
- Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD).
- Rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD)
- Rối loạn trầm cảm nặng (MDD)
- Lo lắng về bệnh tật.
- Rối loạn hoảng loạn.
Những dấu hiệu giúp người bệnh có thể nhận biết bản thân hoặc những người xung quanh bị rối loạn lo âu hậu Covid-19 gồm có:
- Sợ hãi đám đông xung quanh.
- Khó tập trung.
- Không tin tưởng vào người khác.
- Nhu cầu sử dụng chất kích thích tăng.
- Hay cáu kỉnh hoặc thay đổi tâm trạng thất thường.
- Hạn chế tiếp xúc, thích ở một mình.
- Lạnh lùng với mọi người, kể cả người thân trong gia đình.
Hội chứng rối loạn lo âu tiến triển âm thầm, từ từ “gặm nhấm” sức khỏe tâm thần người bệnh. Nếu không phát hiện sớm và có giải pháp khắc phục kịp thời, rối loạn lo âu sẽ để lại hậu quả nặng nề về sau.
4. Giảm trí nhớ
Giảm trí nhớ là biến chứng thần kinh hậu Covid tiếp theo cần hết sức chú ý. Nghiên cứu đa quốc gia kéo dài 7 tháng đăng trên Tạp chí Y khoa The Lancet cho kết quả, có tới 72% người từng nhiễm SARS-CoV-2 tham gia khảo sát gặp rắc rối về trí nhớ. Điều bất ngờ là ở nhóm người dưới 50 tuổi, dù triệu chứng nhẹ và không có bệnh nền, tỉ lệ mắc vấn đề trí nhớ và rối loạn nhận thức lại cao hơn nhóm lớn tuổi hơn.
Khi trí nhớ ngắn hạn hoặc dài hạn bị suy giảm, người bệnh sẽ gặp khó khăn trong việc nắm bắt thông tin và dễ dàng quên đi những gì đã xảy ra trước đó. Tình trạng này kéo dài sẽ làm giảm hiệu quả học tập, làm việc và không thể sắp xếp cuộc sống theo ý muốn.
5. Đau đầu
Một phân tích gộp [5] đăng trên Tạp chí Khoa học Nature, năm triệu chứng phổ biến nhất sau khi khỏi Covid-19 là mệt mỏi (58%), đau đầu (44%), rối loạn chú ý (27%), rụng tóc (25%) và khó thở (24%). Có thể thấy, đau đầu chiếm tỉ lệ khá cao trong các di chứng hậu Covid, thế nên F0 khỏi bệnh cần trang bị những kiến thức hữu ích để quản lý tốt cơn đau đầu, đảm bảo cuộc sống.
Đau đầu sau khi nhiễm SARS-CoV-2 xảy ra ở cả người có tiền sử đau đầu trước đó và người chưa từng bị đau đầu. Tuy nhiên, cơn đau đầu hậu Covid ở người có tiền sử bệnh đau đầu sẽ diễn ra thường xuyên hơn với mức độ dữ dội hơn.
6. Chóng mặt
Chóng mặt là trạng thái lâng lâng, mất thăng bằng kèm theo hiện tượng buồn nôn, nhìn thấy nhiều chuyển động trước mắt, xuất hiện ở 12-20% bệnh nhân từng mắc Covid-19. Khi bị chóng mặt, người bệnh rất dễ té ngã hoặc gặp tai nạn bất ngờ, nên dừng các hoạt động ngay lập tức khi cơn chóng mặt tìm đến để bảo đảm an toàn.
Tìm hiểu thêm: Chóng mặt hậu covid-19 là do đâu? phải làm gì để cải thiện?
7. Co giật
Co giật hậu Covid-19 được mô tả là cơn co giật tăng trương lực cơ toàn thân. Cơn co giật đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em và những bệnh nhân nhiễm Covid nặng.
Điều cấp thiết là phải nhận biết được những biểu hiện co giật điển hình và không điển hình ở bệnh nhân từng nhiễm nCoV. Từ đó chẩn đoán chính xác nguyên nhân giúp đưa ra giải pháp điều trị phù hợp, hạn chế tối đa biến chứng thần kinh hậu Covid do chứng co giật gây ra.
8. Viêm não và viêm não tủy lan tỏa cấp tính
Viêm não và viêm màng não đặc trưng bởi tình trạng viêm nhu mô não và màng não. Bệnh nhân bị viêm não thường có biểu hiện như nhức đầu, sốt, nôn mửa, co giật và giảm cảm giác.
Một bệnh não khác cũng được phát hiện ở bệnh nhân sau nhiễm SARS-Cov-2 đó là viêm não tủy lan tỏa cấp tính (ADEM). Đây là dạng rối loạn thần kinh rất hiếm gặp, xảy ra ở cả người lớn và trẻ nhỏ. Di chứng hậu Covid này khiến người bệnh bị đau đầu dai dẳng, sốt, lú lẫn, buồn ngủ, yếu chi, nhìn mờ…
Việc phát hiện và điều trị sớm viêm não sẽ giúp phòng ngừa xuất huyết não, có thể gây tử vong. Vì vậy, sau khi hết Covid, mọi người chú ý theo dõi sức khỏe, nếu nhận thấy dấu hiệu bất thường ở não, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa ngay lập tức.
9. Hội chứng Guillain-Barré
Hội chứng Guillain-Barré (GBS) hay còn gọi là viêm đa dây thần kinh cấp tính xảy ra ở F0 khỏi bệnh với các biểu hiện là yếu cơ, giảm cảm giác tại những vị trí chịu chi phối bởi dây thần kinh bị viêm. GBS thường gặp ở người già và nam giới hơn với các triệu chứng như sốt, ho, khó thở, hạ huyết áp, yếu chi dưới và yếu cơ mặt… Các biến thể khác của GBS mà bệnh nhân Covid có thể mắc phải là hội chứng Miller Fisher (MFS) và viêm đa dây thần kinh sọ.
10. Bệnh lý mạch máu não
Các biến chứng mạch máu não đã được ghi nhận ở 5% bệnh nhân từng nhiễm nCoV, trong đó 60% các biến cố này là đột quỵ do thiếu máu cục bộ. Ngoài đột quỵ do thiếu máu cục bộ, xuất huyết nội sọ được quan sát thấy ở 0,5% bệnh nhân đã trải qua quá trình điều trị Covid-19.
Bên cạnh 10 biến chứng thần kinh hậu Covid-19 liệt kê ở trên, người bệnh cần cảnh giác với một số di chứng khác, chẳng hạn: Thay đổi trạng thái tâm thần (AMS), bệnh nhược cơ, thoái hóa thần kinh… Tất cả những di chứng này đều rất nguy hiểm, yêu cầu người bệnh phải chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe tâm thần, thần kinh để kịp thời chữa trị, giảm thiểu rủi ro.